Financiële instrumenten en risicobeheersing

Algemeen

De in deze toelichting opgenomen gegevens verschaffen informatie die behulpzaam is bij het inschatten van de omvang van risico’s die verbonden zijn aan de financiële instrumenten.

Het Havenbedrijf Rotterdam maakt gebruik van swaps om eventuele prijsrisico’s af te dekken, conform de richtlijnen in het Treasury Statuut. De berekende marktwaarde van deze derivaten bedraagt ultimo 2018 - € 339,4 miljoen (2017: - € 353,5 miljoen). Het Havenbedrijf Rotterdam past kostprijshedge-accounting toe.

Derivaten

Renteswaps

Op 31 december 2018 heeft Havenbedrijf Rotterdam contracten inzake renteswaps uitstaan bij kredietinstellingen. Deze renteswaps dienen ter dekking van het renterisico dat Havenbedrijf Rotterdam loopt op de variabel rentende leningen die uitstaan bij kredietinstellingen, alsmede de financieringsbehoefte op de lange termijn die volgt uit de strategische ambities van Havenbedrijf Rotterdam.
De renteswapcontracten zijn ingegaan op 31 maart 2009 en hebben een resterende looptijd van 14 jaar op 31 december 2018. Havenbedrijf Rotterdam heeft uit hoofde van de renteswaps geen bijstortverplichtingen en loopt uit dien hoofde geen liquiditeitsrisico. Op grond van de contracten betaalt Havenbedrijf Rotterdam per kwartaal rente over een per periode vastgesteld nominaal bedrag. Dit nominale bedrag is gedaald van € 1 miljard in 2008 naar € 750 miljoen eind 2018.
In 2016 en 2017 heeft Havenbedrijf Rotterdam vier contracten, per contract groot € 50 miljoen, afgekocht voor € 130,3 miljoen. Van dit bedrag heeft € 98,3 miljoen betrekking op het effectieve deel van de hedge. Dit bedrag is geactiveerd onder de langlopende vorderingen. De geactiveerde bedragen worden gedurende de resterende looptijd van de onderliggende waarde geamortiseerd op basis van de afloop van de hoofdsom. In 2016 en 2017 is in totaal € 3,7 miljoen van de swapafkopen geamortiseerd en in 2018 € 7,4 miljoen. Deze kosten zijn als rentelasten verwerkt in de winst-en-verliesrekening van de betreffende jaren.

De te betalen vaste rente is gemiddeld 4,8%. Daarnaast ontvangt Havenbedrijf Rotterdam een marktrente gelijk aan 3-maands Euribor over dit nominale bedrag. Op het moment dat de 3-maands Euribor negatief is dient Havenbedrijf Rotterdam deze rente te betalen.

Open for viewing

(Bedragen x € 1.000)          
Banking partners Nominale waarde Afgedekt Te betalen Te ontvangen Reële waarde 31-12-2018 Reële waarde 31-12-2017
IRS contract 1 (Rabo) B 250.000 4,7996% 3-mnds Euribor -113.220 -117.916
IRS contract 2 (ING) B 150.000 4,8021% 3-mnds Euribor -67.976 -70.796
IRS contract 3 (ING) B 150.000 4,7940% 3-mnds Euribor -67.834    -70.644
IRS contract 4 (ABN) B 200.000 4,7915% 3-mnds Euribor -90.387  -94.130
TOTAAL 750.000 4,7968%   -339.418 -353.486

 

Ultimo 2018 heeft het Havenbedrijf Rotterdam een kwantitatieve ineffectiviteitsmeting uitgevoerd door de reële-waardeveranderingen van een hypothetisch derivaat (perfecte match met de afgedekte positie) te vergelijken met de reële-waardeveranderingen van het werkelijk afgesloten derivaat om zo vast te stellen of er mogelijk sprake is van een ineffectief deel van de renteswap. De kwantitatieve analyse van de hedge-relatie en de dynamiek en timing van de investeringsprognoses leiden ertoe dat de hedge-relatie als effectief is beoordeeld.
De berekende marktwaarde van de renteswap ultimo 2018 bedraagt - 339,4 miljoen euro (ultimo 2017:
- 353,5 miljoen euro). Dit is het bedrag dat het Havenbedrijf Rotterdam dient te betalen om de renteswap te beëindigen. Het Havenbedrijf Rotterdam is niet voornemens de gehele swappositie voortijdig te beëindigen, omdat met de renteswaps het renterisico afgedekt wordt. De afname van de negatieve waarde wordt met name veroorzaakt door de stijging van de lange termijn variabele rente.

Embedded derivaten

Het Havenbedrijf Rotterdam heeft onderzocht in hoeverre afgesloten contracten ook embedded derivaten bevatten en of deze afgescheiden dienen te worden. Hierbij heeft het Havenbedrijf Rotterdam geconcludeerd dat diverse typen embedded derivaten binnen het Havenbedrijf Rotterdam aanwezig zijn, maar dat deze een zodanig nauwe economische verbondenheid met het basiscontract hebben, dat afscheiding niet noodzakelijk is.

Risico's

De belangrijkste financiële (markt)risico’s zijn:

Rente- en kasstroomrisico’s

Het Havenbedrijf Rotterdam loopt renterisico over de rentedragende vorderingen (met name onder financiële vaste activa), liquide middelen en rentedragende langlopende en kortlopende schulden. Voor vorderingen en schulden met variabele renteafspraken loopt het Havenbedrijf Rotterdam risico ten aanzien van toekomstige kasstromen. Met betrekking tot vastrentende vorderingen en schulden loopt het Havenbedrijf Rotterdam risico over de marktwaarde. Met betrekking tot schulden met variabele renteafspraken is een viertal contracten met betrekking tot het renterisico aangegaan (zie renteswaps). De rubricering naar contractuele renteherzieningsdata (of aflossingsdata indien laatstgenoemde eerder liggen) van de financiële instrumenten van het Havenbedrijf Rotterdam waarover renterisico wordt gelopen, luidt als volgt:

Open for viewing

(Bedragen x € 1.000)           
  < 1 jaar 1-5 jaar > 5 jaar Totaal Gemiddeld gewogen effectieve rente in %
Vaste rentevoet (onderhevig aan renteprijsrisico)          
Financiële activa:          
Langlopende vorderingen 605 2.701 81.387 84.693 3,20%
           
Financiële passiva:          
Derivaten (notional amounts) - - 750.000 750.000 4,80%
           
Variabele rentevoet (onderhevig aan rentekasstroomrisico)          
Financiële activa:          
Derivaten (notional amounts) - - 750.000 750.000 3-mnds Euribor
           
Financiële passiva:          
Schulden aan kredietinstellingen 210.497 41.987 714.150 966.634 3-mnds Euribor + gem. opslag van 46,6 basispunt
Kapitaalmarktfinanciering - 5.000 75.000 80.000 6-mnds Euribor + gem. opslag van 65,1 basispunt

Van de variabel rentende leningen per 31 december 2018 (1.047 miljoen euro) is een bedrag van 750 miljoen euro afgedekt middels renteswaps waarvan de gemiddelde vaste rentevoet 4,8% bedraagt. Het gemiddelde bedrag van de resterende notional amounts van de derivaten waarover vaste rente wordt betaald en variabele rente wordt ontvangen bedraagt 635 miljoen euro.

Open for viewing

(Bedragen x € 1.000)        
  < 1 jaar 1-5 jaar > 5 jaar Totaal
Jaarlijks gemiddeld notional amounts (fixed) 750.000 750.000 570.842 634.827
Jaarlijks gemiddeld variabele leningen (floating) 1.081.386 1.034.955 928.346 974.776
Jaarlijks gemiddeld nettorisicopositie 331.386 284.955 357.504 339.949

Valutarisico

Het Havenbedrijf Rotterdam is voornamelijk werkzaam in Nederland en de EU, maar verricht ook investeringsactiviteiten in het kader van internationale participaties. Over dat deel is een beperkt valutarisico.

Tegenpartij kredietrisico

Het Havenbedrijf Rotterdam handelt enkel met kredietwaardige partijen en heeft procedures opgesteld om de kredietwaardigheid te bepalen. Tevens heeft het Havenbedrijf Rotterdam richtlijnen opgesteld om de omvang van het kredietrisico bij elke partij te beperken. Bovendien bewaakt het Havenbedrijf Rotterdam voortdurend haar vorderingen en hanteert een strikte aanmaanprocedure. Door de bovenstaande maatregelen is het kredietrisico voor het Havenbedrijf Rotterdam minimaal. Verder zijn er geen belangrijke concentraties van kredietrisico binnen het Havenbedrijf Rotterdam.
Liquide middelen staan uit bij banken die onder toezicht staan van een centrale bank en minimaal een A-rating hebben.
Havenbedrijf Rotterdam heeft vorderingen verstrekt aan maatschappijen waarin wordt deelgenomen. Bij deze partijen is geen historie van wanbetaling bekend.

Commodity-risico

Op basis van de gemaakte afspraken met contractaannemers loopt het Havenbedrijf Rotterdam slechts een beperkt commodity-risico.

Liquiditeitsrisico

Het Havenbedrijf Rotterdam maakt gebruik van meerdere banken en instrumenten om over een verscheidenheid van kredietfaciliteiten te beschikken.

Reële waarde

De reële waarden van de in de balans en niet in de balans opgenomen financiële instrumenten van het Havenbedrijf Rotterdam luiden als volgt:

Open for viewing

(Bedragen x € 1.000)        
  Boekwaarde  Reële waarde 
  31-12-2018 31-12-2017 31-12-2018 31-12-2017
Balans:        
Langlopende  vorderingen 84.693 10.701 86.041 12.125
         
Langlopende  schulden- leningen -966.634 977.131 -995.151 -1.000.356
Langlopende - schuldschein -80.000 - -82.180 -
         
Niet in balans opgenomen:        
Derivaten - - -339.418 -353.486

Langlopende vorderingen

De reële waarden van de langlopende vorderingen onder de financiële vaste activa zijn geschat aan de hand van de contante waarde van de toekomstige kasstromen tegen de geldende marktrente op balansdatum.

Langlopende schulden

De reële waarden van de langlopende schulden aan kredietinstellingen zijn bepaald aan de hand van de contante waarde van de toekomstige kasstromen tegen de geldende marktrente op balansdatum. Daarnaast is bij het vaststellen van de reële waarde geen rekening gehouden met eventuele herzieningsdata van de opslagen.

Derivaten

De waarde in het economisch verkeer van deze financiële instrumenten bestaat uit het bedrag waarvoor het Havenbedrijf Rotterdam deze instrumenten zou kunnen verhandelen of de verplichting kan worden afgewikkeld met goed geïnformeerde partijen die tot een transactie bereid zijn en onafhankelijk van het Havenbedrijf Rotterdam zijn. Zoals eerder aangegeven wordt de swap als effectief beschouwd en rechtvaardigt dit de toepassing van kostprijshedge-accounting.

Deelnemingen

Hoewel deelnemingen onder de definitie van een financieel instrument vallen, is de reële waarde van deelnemingen niet separaat bepaald. Medio 2018 is één deelneming afgewaardeerd met 2,1 miljoen euro als gevolg van de toen uitgevoerde impairment toets. Per 31-12-2018 is geen indicatie voor een lagere marktwaarde, wat kan leiden tot een impairment.

Liquide middelen, geldmarktfondsen, kortlopende vorderingen en kortlopende schulden

Gezien de korte looptijd van deze instrumenten benadert de boekwaarde de waarde in het economisch verkeer.